Jazy na rzece Łebie w Lęborku stanowią nieprzekraczalną przeszkodę dla migrujących w trakcie ciągu tarłowego troci i łososi. Ostatnim dopływem uchodzącym do Łeby poniżej jazów jest Okalica, przyjmująca wcześniej wody prawobrzeżnego dopływu- Strugi Rybnickiej. W ciekach tych od lat w ostatnim kwartale roku odbywa się tarło wymienionych gatunków ryb. Naturalna reprodukcja ryb łososiowatych jest jednak w Strudze Rybnickiej bardzo ograniczona z uwagi na brak w niej właściwego podłoża kamienno-żwirowego, umożliwiającego skuteczne tarło rybom litofilnym. Wybudowanie tarliska wytworzyło warunki do odbycia przez nie tarła i właściwej inkubacji ikry.

Jazy na rzece Łebie w Lęborku stanowią nieprzekraczalną przeszkodę dla migrujących w trakcie ciągu tarłowego troci i łososi. Ostatnim dopływem uchodzącym do Łeby poniżej jazów jest Okalica, przyjmująca wcześniej wody prawobrzeżnego dopływu- Strugi Rybnickiej. W ciekach tych od lat w ostatnim kwartale roku odbywa się tarło wymienionych gatunków ryb. Naturalna reprodukcja ryb łososiowatych jest jednak w Strudze Rybnickiej bardzo ograniczona z uwagi na brak w niej właściwego podłoża kamienno-żwirowego, umożliwiającego skuteczne tarło rybom litofilnym. Wybudowanie tarliska wytworzyło warunki do odbycia przez nie tarła i właściwej inkubacji ikry.

Zakres wykonanych prac uwzględnił specyficzne warunki Strugi Rybnickiej, cieku o wystarczającym przepływie i natlenieniu, a jednocześnie mocno się w ostatnich latach eutrofizującego, zarastającego i o mulistym dnie na odcinkach, gdzie mogłoby odbywać się tarło.

35 metrowe tarlisko zostało wybudowane przez należącą do Stanisława Formeli firmę REWERS z Bożegopola Wielkiego w Strudze Rybnickiej w Lęborku w km 0+920 do 0+955, tj. powyżej wylotu do niej kanału Lubowidzkiego (km 0+905). Lokalizacja taka nie zakłóciła funkcjonowania powiązanych z poziomem wody w Strudze Rybnickiej systemów melioracyjnych, znajdujących się w dolinie Strugi i odwadnianych kanałem Lubowidzkim.

Inwestycję wykonano w oparciu o dofinansowanie z Powiatowego i Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, wykorzystano również część środków przekazanych Towarzystwu w ramach 1% odpisu od podatku. Wcześniej uzyskano zgodę administratora rzeki ZMiUW Województwa Pomorskiego oraz ZO PZW w Słupsku.

Zakres prac wykonanych w dniach 7.09-16.09 obejmował:

Wybranie koparką pomiędzy 0 a 35 mb projektowanego tarliska średnio 0,7 m gruntu miękkiego zalegającego dno Strugi i zastąpienie go frakcją kamienistą i żwirową poprzez:

- wykonanie umocnień brzegowych z kołków drewnianych dł. 2,0 m w ilości 140 szt. i kiszek faszynowych na długości 35 mb po obu stronach Strugi

- ułożenie na dnie Strugi oraz za kiszkami faszynowymi geowłókniny o gramaturze 200g/m2

- ułożenie na geowłókninie w dnie tarliska na odcinku 0-35 mb 30 cm warstwy żwiru niesortowanego o frakcji 0-16mm w ilości 41,25 m3 tj. 74,25 t

- ułożenie na warstwie żwiru 2,5 mb na odcinku 0 do 2,5 mb narzutu kamiennego o miąższości 40 cm w ilości 4,7 m3, tj 9,4 t z frakcji kamiennej 50mm-500mm stanowiącego zabezpieczenie przeciwerozyjne

- ułożenie na kolejnych 32,5 mb na warstwie żwiru w dnie tarliska 40 cm narzutu z kamienia sortowanego o frakcji 16-50 mm w ilości 50,3 m3 tj. 100,6 t

- wyprofilowanie materiału żwirowo-kamiennego dna do wymogów biologii rozrodu troci i łososi

Zalegająca dno gruba warstwa namułu, a także konieczność zapobieżenia odrastaniu obfitej roślinności wynurzonej (zwłaszcza tataraku) spowodowała zastosowanie po konsultacji z mgr inż. Józefem Jeleńskim odmiennej, nowatorskiej technologii- wymieniona została 70 cm warstwa dna miękkiego, zastosowano też po raz pierwszy przy budowie tarlisk przez TPRŁ geowłókninę jako podkład pod właściwy materiał tarliska na całej jego powierzchni. Było to jednak niezbędne- dotychczas nie budowano tarlisk na mulistym podłożu bagienno-torfowym z domieszką margla. Był to jedyny możliwy sposób przyjścia z pomocą zagrożonemu, niewielkiemu, ale wiernemu Strudze stadu troci od lat wstępującemu do niej na tarło. W niemal całkowicie zarośniętej rzece wytworzono oazę tarłową, z której skorzystają również zasiedlające ją pstrągi potokowe.

Zakres prac ilustrują poniższe szkice sytuacyjne

---

Niemal całkowicie zarośnięte tatarakiem koryto Strugi Rybnickiej powyżej planowanego tarliska

 

---

ETAP 1- wydobywanie zalegającego dno namułu

---

ETAP 2- wykonywanie umocnień brzegowych

---

ETAP 3- układanie na oczyszczonym dnie Strugi geowłókniny

---

ETAP 4- układanie na geowłókninie 30 cm warstwy żwiru 0-16 mm

---

ETAP 5- układanie materaca kamiennego

 

---

ETAP 6- układanie na warstwie żwiru narzutu z kamienia sortowanego 16-50 mm

---

ETAP 7- ręczne modelowanie tarliska

---

Ukończone tarlisko

---

Zaintrygowana pracami grupa refleksyjna prowadziła ich wielogodzinne obserwacje

---

tekst Zygmunt Lisiecki
zdjęcia Zygmunt Lisiecki, Kamil Lisiecki