„Dolina Świniuchy. Dolina wąskiego (1,5- 2,0 m), silnie meandrującego strumienia położona wzdłuż cmentarza komunalnego. Płaty grądu pomorskiego o zachowanej strukturze florystycznej i z ok. 120-letnim drzewostanem, a także powierzchnie łęgu przystrumykowego i boru mieszanego. Na niewielkiej powierzchni (4,16 ha)występuje tu skupienie bardzo licznych chronionych i rzadkich gatunków roślin, m.in. kokoryczka okółkowa Polygonatum verticillatum, przetacznik górski Veronica montana, trędownik skrzydłowaty Scrophularia umbrosa, dąbrówka piramidalna Ajuga pyramidalis. Jest to najcenniejszy obiekt projektowany do ochrony indywidualnej o walorach przyrodniczych nawiązujących do rezerwatu przyrody. Ze względu na te wartości obiekt ten wymaga bezwzględnego zabezpieczenia.”
Po 8 latach sprawdzamy co z nakazem zabezpieczenia lęborskiej perełki? Dolina nie doczekała się dotychczas formalnej ochrony, nie utworzono tam rezerwatu, ani nie ustanowiono użytku ekologicznego. Przez dłuższy czas trwała natomiast destrukcja. Efektem piętrzenia wody na 2 utworzonych powyżej cmentarza zbiornikach było zmniejszenie przepływu w korycie potoku niekorzystnie oddziałujące na akwafaunę i roślinność dolinki. Na wniosek Komisji Ochrony Środowiska Rolnictwa i Leśnictwa Rady Powiatu Lęborskiego sprawą zajęło się Starostwo Powiatowe, podejmując działania mające uregulować stopień piętrzenia na obu zbiornikach. W złym stanie była lewobrzeżna przylegające do cmentarza stroma skarpa, której grunt osuwał się wskutek erozji wywołanej m.in. błędnym wycinaniem drzew na jej krawędzi. Skarpa była ponadto systematycznie zaśmiecana. Odpady po sprzątaniu cmentarza, z trzebieży zakrzaczeń, stosy wygrabianych liści, osuwały się po jej powierzchni. Od strony cmentarza kształtowały się sztuczne jęzory gruntu, zachodzące na zbocze doliny. Fala dzikich wycinek drzew przetaczająca się przez powiat lęborski nie ominęła również doliny Świniuchy. Wycięto tu nielegalnie i ukradziono, wg najostrożniejszych szacunków, co najmniej 20 cennych dla środowiska grabów porastających lewobrzeżną przycmentarną skarpę potoku. Przy uwzględnieniu w ocenie strat długiego wzrostu tego gatunku, fachowa ocena może wykazać, że ujmowanych w bilansie drzew ponad 5-letnich wycięto faktycznie ponad 50. I w tym przypadku, podobnie jak nad Pogorzelicą i nad Łebą, dokonał tego „nieznany sprawca”.
Po wystąpieniach Ochotniczej Służby Ratowniczej bardzo istotne i konkretne działania podjął w kwietniu br. burmistrz Lęborka Włodzimierz Klata. Polecił uwzględnienie wniosku OSR dotyczącego poprawy stanu i uregulowania statusu cennego terenu w rozpoczętych pracach nad aktualizacją Gminnego Programu Ochrony Środowiska dla miasta Lęborka na lata 2008-2011, w tym nad analizą zasobów środowiska przyrodniczego. Sprawa objęcia ochroną doliny Świniuchy wraz z aktualizacją programu została przedstawiona komisjom Rady Miejskiej w Lęborku. Burmistrz przekazał również pismo OSR zarządcy cmentarza parafialnego oraz właścicielom działki, której sprawa dotyczy. Stanowiskiem z 24.04.2008 r. nakazał również Miejskiemu Zarządowi Gospodarki Komunalnej w Lęborku podjęcie działań mających na celu generalne oczyszczenie i uporządkowanie terenu wokół cmentarza, a w szczególności położonego bezpośrednio przy strumyku Świniucha po obu stronach zalesionej skarpy oraz oszacowanie kosztów ewentualnego ogrodzenia doliny. Przeprowadzenie trwających obecnie prac dofinansowane zostało ze środków GFOŚiGW.
Na niewielkim odcinku Doliny Świniuchy występuje aż 130 gatunków roślin kwiatowych i paprotników, w tym 13 objętych ochroną gatunkową i 7 rzadkich. Obecność kilku gatunków jest tym cenniejsza, że występują w skupiskach i płatach. Sama Świniucha bystra, silnie meandrująca, z dnem żwirowo-piaszczystym, tworzy oś swoistego piękna całej dolinki, którą ciągle jeszcze można uchronić od zniszczenia przez objęcie jej ochroną prawną.
Jest rok 2000. W Lęborku kończy prace zespół opracowujący „Inwentaryzację i waloryzację przyrodniczą miasta Lęborka”. Przewodniczy mu biegły w zakresie ochrony przyrody ówczesnego Ministerstwa Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa- Włodzimierz Mieńko. Ocenie poddano również dolinę małego płynącego wzdłuż wschodnich obrzeży cmentarza prawobrzeżnego dopływu Okalicy- Świniuchy. Okazała się ona prawdziwą przyrodniczą rewelacją. Tak właśnie postrzegał ją wówczas zespół fachowców w swoim opisie: 
